İsrail ile İran arasındaki gerilim, Tahran’ın 13 Nisan’da İsrail’e yönelik gerçekleştirdiği misilleme saldırısının ardından zirveye ulaşmış durumda. Ancak, “ABD İsrail İran Savaşı” olarak nitelendirilebilecek tam kapsamlı bir çatışma şu an için yaşanmamakta; sahada ağırlıklı olarak diplomatik ve caydırıcılık çabaları öne çıkıyor. ABD, bölgede geniş çaplı bir savaşı engellemek için aktif rol üstlenerek, bir yandan İsrail’in savunmasına olan taahhüdünü yineliyor, diğer yandan ise Tel Aviv’i İran’a karşı misilleme yapmaktan vazgeçirmeye çalışıyor.
İran’ın Şam’daki konsolosluk binasına yönelik saldırıya misilleme olarak gerçekleştirdiği İHA ve füze saldırıları sonrası, İsrail’in bir karşı saldırı hazırlığında olduğu yönündeki açıklamalar, bölgedeki tansiyonu kritik seviyeye taşırken, uluslararası toplum ve başta G7 ülkeleri olmak üzere pek çok aktör, tarafları itidale ve gerilimi düşürmeye çağırıyor. Bu süreçte küresel diplomasi, Ortadoğu’da daha büyük bir çatışmanın önüne geçmek için yoğun bir mesai harcıyor.
Gerilimin Perde Arkası: Ne Oldu?
İran, 13 Nisan gecesi İsrail’e yönelik, 300’den fazla füze ve insansız hava aracıyla kapsamlı bir misilleme saldırısı düzenledi. Tahran, bu saldırının 1 Nisan’da Şam’daki konsolosluk binasına yapılan ve üst düzey komutanların ölümüne neden olan saldırıya bir yanıt olduğunu açıkladı. İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), saldırıların büyük bir kısmının hava savunma sistemleri ve müttefiklerin yardımıyla engellendiğini, hasarın ise “minimal” olduğunu bildirdi. İran’ın saldırısı sonrası, İsrail Savaş Kabinesi bir karşı saldırı düzenleme niyetini açıkça dile getirdi, bu da bölgesel tırmanış endişelerini artırdı.
ABD’nin Stratejik Duruşu ve Diplomatik Baskı
ABD Başkanı Joe Biden, İran’ın saldırısının hemen ardından İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile telefonda görüştü. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamalara göre Biden, İsrail’in savunmasına olan “sarsılmaz” taahhüdünü yineledi. Ancak aynı zamanda, ABD’nin İran’a karşı olası bir İsrail misillemesine katılmayacağını açıkça belirtti. Biden’ın Netanyahu’ya, İran’a karşı “daha ileri adımlar atmaktan kaçınması” tavsiyesinde bulunduğu ve “kazananın her şeyi aldığı” bir senaryodan uzak durulması gerektiğini belirttiği de basına yansıdı. ABD’nin bu stratejik duruşu, bölgede geniş çaplı bir çatışmanın önüne geçmeyi hedefliyor.
Küresel Aktörlerden De-eskalasyon Çağrıları
İran’ın saldırısı sonrası küresel çapta yoğun bir diplomasi trafiği yaşandı:
- G7 Liderleri: Sanal bir zirve düzenleyerek İran’ın saldırısını kınadı ve taraflara “tüm eylemlerden kaçınma” çağrısı yaptı.
- Birleşmiş Milletler: BM Güvenlik Konseyi olağanüstü toplandı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Ortadoğu’nun “felaketin eşiğinde” olduğunu belirterek itidal çağrısında bulundu.
- Türkiye: Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, hem İranlı hem de ABD’li mevkidaşlarıyla yaptığı telefon görüşmelerinde gerilimin daha fazla tırmanmasının önüne geçilmesi gerektiği mesajını iletti. Türkiye, bölgesel arabuluculuk rolünü sürdürüyor.
- Bölgesel Ülkeler: Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de gerginliğin düşürülmesi ve tırmanmanın önlenmesi yönünde çağrılar yaptı.
- Rusya ve Çin: Her iki ülke de Ortadoğu’daki gerilimin tırmanmasından duydukları endişeyi dile getirdi ve diplomatik çözümleri desteklediklerini ifade etti.
İran ve İsrail’den Gelen Mesajlar
İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahian, İsrail’e yönelik operasyonun “başarılı” olduğunu ve saldırının sona erdiğini duyurdu. Abdullahian, İsrail’in yeni bir askeri eylemi durumunda “daha güçlü ve kapsamlı” bir yanıt verileceği uyarısında bulundu. İsrail tarafında ise Başbakan Netanyahu liderliğindeki Savaş Kabinesi, İran’a karşı nasıl bir misilleme yapılacağını görüşmek üzere defalarca toplandı. Hükümet içinde daha sert bir yanıt verilmesini savunanlar ile uluslararası baskılara uyulmasını önerenler arasında görüş ayrılıkları olduğu bildiriliyor.
Ekonomik Yansımalar ve Petrol Piyasaları
Ortadoğu’daki gerilimin tırmanması, küresel piyasalarda belirsizliğe yol açtı. İran’ın saldırısı sonrası Brent petrolün varil fiyatı kısa süreliğine 90 doların üzerine çıkmış ancak daha sonra düşüşe geçmişti. Piyasalar, bölgesel bir çatışmanın enerji arzı üzerindeki potansiyel etkileri konusunda temkinli olmayı sürdürüyor. Ancak diplomatik çabaların yoğunlaşması, şimdilik daha büyük bir şok dalgasının önüne geçmiş görünüyor.
ABD İsrail İran Savaşı’nda son durum!
Cevap: Şu an için ABD ile İsrail’in İran’a karşı topyekûn bir “savaş” içinde olduğu bir durum söz konusu değildir. İran’ın İsrail’e yönelik misillemesinin ardından bölgede yüksek bir gerilim yaşanmakla birlikte, ABD, diplomatik yollarla gerilimi düşürme ve İsrail’in olası bir karşı saldırısını engelleme çabası içerisindedir. ABD, İsrail’in savunmasına tam destek verirken, İran ile doğrudan bir çatışmaya girmemesi yönünde Tel Aviv’e açıkça mesajlar iletmektedir. Uluslararası toplum da benzer şekilde tarafları itidale ve tırmanmayı önlemeye çağırmaktadır. Bu nedenle, mevcut durum “savaş”tan ziyade, tırmanma potansiyeli yüksek bir diplomatik kriz ve caydırıcılık mücadelesi olarak özetlenebilir.