Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi (IKBY), Irak Başbakanı Muhammed Şiya Sudani’yi, bölgeye ait bütçe ve petrol gelirleri konusunda verdiği taahhütleri yerine getirmemesi halinde “güven kaybı” ve “siyasi kriz” yaşanabileceği konusunda sert bir dille uyardı.
IKBY Sözcüsü Peşawa Hawrami (Başika), Bağdat’ı anayasal hakları ihlal etmek ve “siyasi manevralar” yapmakla suçlayarak, merkezi hükümetin bölgenin doğal kaynaklarını yönetme hakkını tanımak ve mali haklarını ödemekle yükümlü olduğunu belirtti. Hawrami, Sudani’nin hükümetin kurulması sırasında Erbil ile sorunları çözme vaatlerini hatırlatarak, bu taahhütlerin yerine getirilmesini talep etti.
Kuzey Irak Yönetimi Neden Uyarıyor?
Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi, Irak Anayasası’nın kendisine tanıdığı doğal kaynakları yönetme hakkını temel alıyor. Ancak Bağdat, özellikle petrol ihracatı ve bütçe payı konularında Erbil ile sürekli bir gerilim yaşıyor. Bu gerilim, merkezi hükümetin, özellikle kamu çalışanları ve Peşmerge güçlerinin maaşları için hayati önem taşıyan ödemeleri geciktirmesiyle tırmanmış durumda.
IKBY Sözcüsü Hawrami’nin açıklamaları, Sudani hükümetinin IKBY ile yaptığı anlaşmalara sadık kalmadığı yönündeki derinleşen hayal kırıklığını yansıtıyor. Hawrami, Sudani’nin anayasal görevlerini yerine getirmemesi durumunda siyasi istikrarsızlığın kaçınılmaz olacağını vurguladı ve bu durumun yalnızca bölgesel değil, tüm Irak için olumsuz sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu.
Petrol İhracatı Krizi ve Bütçe Çıkmazı
Mart 2023’te Irak Federal Yüksek Mahkemesi’nin IKBY’nin Türkiye üzerinden bağımsız petrol ihracatını durdurma kararı almasıyla başlayan süreç, Erbil ile Bağdat arasındaki gerilimi doruk noktasına çıkarmıştı. Bu karar sonrası Ceyhan boru hattından petrol akışı durmuş, IKBY’nin gelirleri ciddi şekilde etkilenmişti.
Nisan ayında Bağdat ve Erbil arasında geçici bir anlaşma yapılmış, petrol ihracatının yeniden başlaması ve gelirlerin merkezi hükümet üzerinden dağıtılması konusunda mutabakata varılmıştı. Ancak ihracat tam olarak yeniden başlamadı ve ödemelerdeki gecikmeler devam etti.
Haziran 2023’te kabul edilen üç yıllık Irak Bütçe Yasası, IKBY’ye Irak’ın toplam bütçesinin %12.67’sini ayırmıştı. Bu pay, IKBY’nin günlük 400.000 varil petrolü Irak Devlet Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) aracılığıyla satması veya eğer bu hedef karşılanamazsa, merkezi hükümetin bölgedeki federal petrol sahalarından elde edilecek gelirlerle IKBY’nin giderlerini karşılaması şartına bağlanmıştı. Ancak bütçe yasasının yürürlüğe girmesine rağmen, özellikle kamu çalışanlarının maaş ödemelerinde yaşanan sorunlar çözüme kavuşamadı.
Sudani’nin Vaatleri ve Önceki Zirveler
Başbakan Sudani, hükümeti kurarken IKBY ile Bağdat arasındaki kronik sorunları çözme vaadinde bulunmuştu. Bu vaatler kapsamında, Kasım 2022’de Erbil’i ziyaret ederek IKBY Başkanı Neçirvan Barzani ve Başbakan Mesrur Barzani ile bir araya gelmiş, sorunların çözümü için ortak bir çalışma mekanizması oluşturulması konusunda görüş birliğine varılmıştı. Ancak aradan geçen süreye rağmen vaatlerin fiiliyata dökülmemesi, Erbil’in sabrını taşırmış durumda.
Türkiye’nin Konumu ve Erdoğan’ın Mesajları
Türkiye de Irak’ın petrol kaynaklarının tüm Irak halkının refahına hizmet etmesi gerektiğini vurgulayan açıklamalar yapmıştı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, daha önce yaptığı bir açıklamada, “Irak’ın doğal kaynakları sadece bir bölgeye ait değildir, tüm Irak halkına aittir” ifadelerini kullanmıştı. Bu durum, Erbil ile Bağdat arasındaki petrol gelirleri tartışmasının bölgesel ve uluslararası boyutunu da gözler önüne seriyor.
IKBY’nin bu sert uyarısı, Irak’ın siyasi sahnesinde yeni bir gerilim dalgasına işaret ediyor ve Sudani hükümeti üzerindeki baskıyı artırıyor. Gözler şimdi Bağdat’tan gelecek yanıta ve gerilimin nasıl bir yön alacağına çevrilmiş durumda.